فهرست
مهارت های زندگی یا Life Skill اصطلاح آشنایی است که این روزها مدام با آن مواجه میشویم. افراد و سازمانهای بسیاری هم در زمینه آموزش مهارتهای زندگی فعالیت میکنند. اما منظور از مهارتهای زندگی چیست؟ مهارتهایی که به زندگی بهتر کمک کنند.
مهارتهای زندگی مجموعه مهارتهای روانی-اجتماعی هستند که به ما کمک میکنند به شکلی سازنده با نیازها و چالشهای زندگی روزمره روبهرو شویم و بهتر با آنها کنار بیاییم.
مهارت تصمیم گیری باید به ما کمک کند در زندگی انتخابهای بهتر و سازندهتری انجام دهیم. اگر مهارت تصمیم گیری را در خود تقویت کنیم:
مسائل بسیاری در زندگی ما وجود دارند که یا روش حل آنها را نمیدانیم و یا اساساً آنها را نمیبینیم و جدی نمیگیریم.
همین مسائلی که حل نمیشوند یا از آنها اجتناب میکنیم و میکوشیم با آنها مواجه نشویم، میتوانند منشاء چالش، تنش، اضطراب و کاهش کیفیت زندگی باشند. به همین علت، سازمان بهداشت جهانی مهارت حل مسئله را در فهرست مهارتهای ده گانه زندگی قرار داده است.
مغز ما مدام دادههای جدیدی دریافت میکند: اخبار تازه، پژوهشهای جدید، اظهارنظرهای مختلف، تحلیلهای گوناگون، تجربههای تازه.
ما به علتهای متعدد ممکن است نتوانیم این ورودیهای جدید را به درستی ارزیابی کنیم. گاهی دانش کافی نداریم (و نمیدانیم که دانش کافی نداریم). گاهی ضعف استدلال دیگران را متوجه نمیشویم. بعضی اوقات، منطق را با احساس و هیجان مخلوط میکنیم و در اکثر مواقع، اساساً نمیدانیم که چگونه باید حرفها و نظرات را بر اساس معیارهای عینی ارزیابی کنیم.
تفکر نقادانه یکی از انواع تفکر است که به ما میآموزد ورودیهای ذهنمان را بهتر و دقیقتر پالایش و ارزیابی کنیم.
خلاقیت و تفکر خلاق را هم میتوان یکی از مهارتهای مهم در زندگی امروزی دانست.
از یک سو میدانیم که در دنیای پیچیدهٔ امروزی، هر لحظه ممکن است با مسئلهها و چالشهایی روبهرو شویم که قبلاً مشابه آنها را تجربه نکردهایم. از سوی دیگر، اگر خلاقیت را در خود پرورش ندهیم و یاد نگیریم که مستقل و متفاوت فکر کنیم، ممکن است گرفتار رفتارها و حرکتهای گلهوار شویم و ناآگاهانه تابع جمع و جامعه باقی بمانیم.
حل مسئله که کمی بالاتر به آن اشاره کردیم یعنی پیدا کردن چند راه حل برای مسئله پیش رو؛تصمیمگیری هم که در فهرستمان بود یعنی توانایی انتخاب کردن یک راهحل از میان راهحلها یا یک گزینه از میان گزینهها؛خلاقیت مکمل آنهاست و به ما میآموزد که به راهحلها و گزینههای پیش رو قانع نشویم و بکوشیم گزینههای بیشتری خلق کنیم.
خودآگاهی هم از ضرورتهای زندگی است. خودآگاهی به این معنا که:
خودآگاهی به این چند مورد محدود نمیشود. اما این چهار مورد میتوانند جنس مولفههای خودآگاهی را نشان دهند. خودآگاهی به ما کمک میکند هویت مستقلمان را در جمع گم نکنیم و تعامل بهتری با جهان اطراف خود برقرار کنیم. با افزایش خودآگاهی بهتر خواهید دانست که ،که هستید و چه میخواهید؟» و «رفتارها و رویدادها چه تأثیری بر شما میگذارند؟
واضح است که هر فهرستی از مهارتهای زندگی، اگر شامل مهارت ارتباطی نباشد ناقص است. سازمان جهانی بهداشت هم در فهرست مهارتهای ده گانه به مهارت ارتباطی اشاره کرده و آن را از مهارتهای اصلی زندگی دانسته است.
مهارت همدلی هم از ضرورتهای زندگی امروزی است. میتوان گفت در هیچ مقطعی از تاریخ، تنوع سبکهای زندگی به اندازه اکنون نبوده و پیچیدگیهای محیطی هم تا هم این حد زیاد نبودهاند. در مقایسه با دورانی که چند مسیر محدود برای زندگی وجود داشت و بیمها و امیدها هم کموبیش شبیه بود، امروز هر یک از ما جهان متفاوتی را تجربه میکنیم.
همدلی مهارتی است که به ما کمک میکند وضعیت فردی دیگر را – بدون آن که لزوماً تجربه مشابهی داشته باشیم – درک کنیم. یا لااقل بکوشیم به فضای ذهنی او نزدیکتر شویم و تا حد امکان جهان را از دریچه چشمان او ببینیم.
این مهارت میتواند اصطکاکها، سوءتفاهمها و تعارضها را کاهش دهد و کیفیت زندگی ما و اطرافیان را بهتر کند.
برای این که در زندگی روزمرهٔ خود و در قضاوتها و تصمیمهایمان گرفتار موجهای هیجانی و عاطفی نشویم و اشتباههای پرهزینه و جبرانناپذیر انجام ندهیم، لازم است که:
این نوع مباحث معمولاً در درسهای توسعه فردی زیرمجموعه هوش هیجانی محسوب میشوند.
باید بپذیریم که وقتی سازمان بهداشت جهانی فهرستی از مهارتهای زندگی تنظیم میکند، مدیریت استرس در این فهرست قرار داشته باشد. استرس میتواند ریشه مستقیم و غیرمستقیم بسیاری از بیماریها باشد و نیز میتواند بسیاری از بیماریها و آسیبهایی را که ظاهراً به فشارهای روانی ربط ندارند، تشدید کند.
درست است که در سبک زندگی امروزی ما البته در یک جامعه نرمال – عوامل استرسزای لحظهای به اندازه هزارههای قبل وجود ندارند .مثلاً پلنگ ناگهان از کنار خیابان به ما حمله نمیکند یا لااقل نباید تجربهای در این حد غیرمنتظره داشته باشیم. اما عوامل استرسزای بسیاری وجود دارند که به همراه دائمیمان تبدیل شدهاند و باعث شدهاند که بسیاری از ما استرسهای دورهای و حتی مزمن را تجربه کنیم.
ماجرا از دید سازمان بهداشت جهانی آنقدر جدی بوده که در فهرست ده مهارت زندگی، مدیریت استرس در کنار مهارتهایی بنیادی مثل مهارت ارتباطی و تصمیمگیری قرار گرفته است.
مهارتهای اجتماعی و به طور خاص، مدیریت روابط با دیگران هم مهارتی است که نباید به سادگی از کنارش بگذریم. بخش مهمی از تنشها، سختیها و دردسرهایی که در زندگی تحمل میکنیم، به نوعی به روابط ما مربوط هستند. یا روابطی که از پایه مخربند و یا رابطههایی که خوب و مفیدند، ولی ما به علت ناپخته بودن و رفتارهای نادرست، هزینه حفظ آن رابطهها را بالا میبریم یا از ظرفیت بالقوه آنها به درستی استفاده نمیکنیم.
مدیریت روابط را هم میتوان به عنوان یک مهارت مستقل دید و هم آن را به نوعی به مدیریت استرس ربط داد. ما در درس حمایت اجتماعی توضیح دادهایم که اگر ارتباطات اجتماعی قوی و خوب داشته باشیم، میتوانیم در برابر بحرانها و سختیهای زندگی محکمتر باشیم و تنش کمتری را تحمل کنیم.
لازم به توضیح است که گاهی اوقات، این ده مهارت را به سه دسته تقسیم میکنند و میگویند سه دسته اصلی مهارت زندگی شامل مهارتهای فکری (Thinking Skills)، مهارتهای فردی (Personal Skills) و مهارتهای بین فردی (Interpersonal Skills) است.
قطعاً مهارتهایی که سازمان بهداشت جهانی به عنوان مهارتهای زندگی مطرح کرده، مهم و ارزشمند هستند.
هیچکس نمیتواند اهمیت مهارتهایی مانند تفکر انتقادی، مهارت ارتباطی، مدیریت استرس و … را در زندگی انکار کند. اما مهم است که – همانطور که سازمان بهداشت جهانی توصیه میکند – نگاه نقادانه خود را حفظ کرده و هنگام مواجهه با مدلها و چارچوبها از جمله همین مدل مهارتهای دهگانه زندگی به ریشههایشان هم توجه کنیم.
ما در این وبسایت به آموزش مهارتهای ، زندگی، ارتباطی، خودشناسی و هر آن چیزی میپردازیم که برای یک زندگی موثرتر نیاز است. با این آموزشها، هرکسی میتوانددنیا را جای زیباتری برای زندگی کند.
